Âm nhạc

Đặc trưng của mỹ thuật đa phương tiện

(KHCN)- Việc họa sĩ ứng dụng những công nghệ khoa học kỹ thuật tiên tiến vào sáng tác đem lại nhiều biến đổi lớn .

Đó là sự biến đổi cả trong về quan niệm cũng như trong hình thức thể hiện tác phẩm. Nó đã thực sự trở thành một cuộc cách mạng trong lĩnh vực sáng tạo.

Không giống với nghệ thuật giá vẽ, mỹ thuật thông thường là người nghệ sĩ phải sử dụng các phương tiện diễn tả hữu hình (các loại cọ, bút, dao vẽ…) và những yếu tố thị giác hay yếu tố tạo hình (màu sắc, đường nét, hình mảng, chất liệu, ánh sáng…) để làm hiển thị ý tưởng trừu tượng thông qua một đề tài cụ thể và diễn tả nó bằng kinh nghiệm tay nghề, tài năng cảm xúc của nghệ sĩ.

Phương tiện biểu đạt ý tưởng qua hình tượng nghệ thuật kỹ thuật số là toàn bộ những công cụ, chất liệu, màu sắc, hình tượng đều thuộc dạng “ảo”. Tác phẩm hữu hình là hiệu quả hình tượng ảo thông qua công nghệ in ấn trên từng loại nền riêng .

Việc khai thác triệt để khả năng đồ họa của máy vi tính giúp họa sĩ có thể xây dựng và phát triển những hình ảnh hai chiều hoặc ba chiều, tĩnh hoặc động một cách dễ dàng, tạo nên những tác phẩm “nghệ thuật kỹ thuật số” rất đa dạng và đặc sắc. Có thể gọi chúng là những tác phẩm Mỹ thuật đa phương tiện (MTĐPT).

Thực tế ở nước ta hiện nay, MTĐPT là một phần không nhỏ và không thể thiếu được trong nền mỹ thuật Việt Nam. Hơn lúc nào hết, nó góp phần đẩy nhanh và mạnh sự phát triển, biến đổi của mỹ thuật cũng như thị trường nghệ thuật trong nước. Tuy nhiên, ở Việt Nam khi nói đến MTĐPT rất nhiều người thậm chí cả giới nghệ sĩ cũng đều nhìn nhận nó dưới góc độ kỹ thuật.

Lý do chính là do sự thiếu cập nhật thông tin đã gây ra những hiểu biết sai lệch về MTĐPT. Chính sự hiểu biết sai lệch này đã tạo ra tâm lý sùng mộ quá đáng hoặc tâm lý e sợ, dị ứng đối với MTĐPT. Thực chất, nguồn gốc mỹ thuật và nền tảng tạo hình của tác phẩm MTĐPT lại xuất phát từ quá trình bố cục những yếu tố tạo hình truyền thống của nghệ thuật thị giác như: điểm chấm, đường nét, hình mảng, khối, không gian, màu sắc, chất liệu... thông qua những phương tiện biểu đạt phong phú và đa dạng của nhiều phương tiện, với sự trợ giúp của máy vi tính.

Chính vì vậy mà MTĐPT vừa mang trong nó những đặc trưng của nghệ thuật thị giác đồng thời cũng chứa đựng những đặc trưng ngôn ngữ tạo hình riêng do nó chịu sự chi phối của yếu tố công nghệ kỹ thuật và quy trình thể hiện.

Ảnh minh họa

Sự khác nhau chủ yếu giữa “hội họa kỹ thuật số” và hội họa truyền thống chính là sự giao tiếp của họa sĩ sáng tác và tác phẩm của mình. “Họa sĩ kỹ thuật số” có tùy sử dụng những công cụ không phải sẵn có trong hội họa truyền thống.
Đó là: bảng mẫu màu thực tế gồm có hàng triệu màu; không gian của tác phẩm kỹ thuật số có thể làm thay đổi to nhỏ tùy ý. Khả năng biên tập các yếu tố thị giác trên bố cục của tranh kỹ thuật số cũng rất đa dạng và phong phú; Bên cạnh đó, với một sự đa dạng và phong phú của những hiệu ứng 2 chiều và 3 chiều được xây dựng sẵn và có khả năng kết hợp biến đổi để tạo nên những hiệu ứng mới một cách nhanh chóng và hiệu quả không giới hạn. Họa sĩ kỹ thuật số sử dụng một tablet (bàn vẽ, dùng với thiết bị nhập/ chuột hoặc bút hỗ trợ vẽ kỹ thuật số) cho phép vẽ với độ chính xác và chuyển động giống như một cây cọ trong thực tế vẽ trang trí trên màn hình. Bề mặt truyền thống của tranh cũng đã thay đổi trong hội họa kỹ thuật số. Thay vào đó là một màn hình chứa khung tranh ảo hoặc sketchbook (Tấm vẽ phác thảo kỹ thuật số), họa sĩ sử dụng một con chuột máy tính (mouse) hoặc bút vẽ và tablet để trình bày trên bề mặt ảo của bức tranh.

Nếu xét về nghệ thuật, thể hiện tác phẩm trên máy tính cũng giống như trên tranh trong nghệ thuật giá vẽ. Cũng sử dụng những thủ pháp bố cục, đường nét, màu sắc..., nhưng phương pháp thì khác. Ưu điểm của MTĐPT là sáng tác đỡ tốn kém, linh động hơn, thay đổi bố cục nhanh hơn, dễ hình dung tác phẩm và dễ sửa chữa. Tuy nhiên, họa sĩ sáng tác trên giá vẽ với cây cọ thì nét bút khoáng đạt hơn...

Mặc dù vậy, nghệ thuật vẫn quan trọng nhất là ý tưởng. Chính ý tưởng mới là hơi thở, là tiếng nói của nghệ thuật. Chất liệu, máy tính hay đôi tay, cọ vẽ hay chuột vi tính chỉ là công cụ giúp thể hiện ý tưởng của họa sĩ mà thôi.

Mỹ thuật đa phương tiện được dự đoán sẽ là nghề "hot". Ảnh: Internet


Việc giao tiếp giữa người nghệ sĩ và vi tính thông qua thiết bị trung gian như giao diện màn hình, thiết bị kết xuất là hình thức hoàn toàn khác với giao tiếp giữa họa sĩ và bức tranh. Đây cũng chính là một trong những đặc trưng của MTĐPT. Hình thức giao tiếp giữa họa sĩ và máy vi tính là một quá trình tương tác hai chiều qua lại trong quá trình sáng tạo:

* Chiều từ máy vi tính tới họa sĩ: thông tin được thiết bị số hóa biến những tín hiệu thị giác như điểm chấm, đường nét, màu sắc, hình khối thành những tín hiệu số (digital). Quá trình số hóa diễn ra trên toàn bộ những tín hiệu thị giác trong MTĐPT. Đây chính là quá trình số hóa ”Digitalization”.

* Chiều từ họa sĩ tới máy vi tính: rất đa dạng và phong phú, tùy thuộc vào sự phát triển của khoa học công nghệ và mức độ ứng dụng của họa sĩ. Một số dạng cơ bản như: joysticks (thiết bị nhập dùng để điều khiển máy vi tính, có chức năng giống như chuột), bảng vẽ đồ họa (graphics tablets), găng tay dữ liệu (data gloves), và thậm chí là cả những thiết bị mặc vào người họa sĩ để thể hiện những chuyển động (animation) trong khi xây dựng phim hoạt hình hoặc mô hình thực tế ảo (virtual reality)...

        Ở MTĐPT, ngoài yếu tố về không gian truyền thống (chiều dài, rộng, sâu) còn có chiều thứ tư - chiều thời gian và chiều thứ năm - chiều tương tác:

* Chiều thời gian trong MTĐPT chính là đặc trưng tạo nên hiệu quả chuyển động (animation). Chính nhờ khái niệm thời gian này mà những tác phẩm MTĐPT trở nên sống động và đa dạng. MTĐPT cũng như âm nhạc, trình diễn, video và phim là những dạng nghệ thuật thời gian. Có thể nói, thời gian và sự chuyển động là nhân tố thiết yếu cấu thành nên tác phẩm MTĐPT.

* Chiều tương tác: sự tác động qua lại giữa người xem, người thưởng thức và tác phẩm nghệ thuật đã tạo nên một đặc trưng mới của MTĐPT. Người xem tham gia vào tác phẩm, có quyền thay đổi dòng chảy mạch ý tưởng của tác phẩm. Với chiều tương tác này, tác phẩm MTĐPT trở nên sống động, lôi cuốn và đa dạng hơn so với nghệ thuật giá vẽ.

Tỷ lệ của tác phẩm MTĐPT: Trong một vài thể loại của MTĐPT như truyền hình, phim, và đồ họa vi tính hoặc nghệ thuật màn ảnh (screen art) – họa sĩ phải thể hiện thế giới xung quanh trong một không gian chính xác của màn hình máy vi tính, màn hình TV... Trong hội họa truyền thống, họa sĩ có thể kéo dãn khung tranh ra theo phương thẳng đứng hoặc nằm ngang để phù hợp với nội dung mà đề tài và ý tưởng yêu cầu.
Tuy nhiên, trong MTĐPT cụ thể là nghệ thuật màn ảnh (screen art) có phần khác biệt nhỏ: nghệ sĩ phải làm việc bên trong một không gian nền có tỷ lệ các cạnh cố định: Tỷ lệ các cạnh là quan hệ giữa chiều rộng bức tranh và chiều cao. Hiện nay, đa số màn hình của máy truyền hình chuẩn có tỷ lệ các cạnh là 4 x 3.
Đối với truyền hình số (DTV - Digital Television: truyền hình kỹ thuật số) màn ảnh và phim có độ rộng hơn tiêu chuẩn TV và những màn ảnh phim cổ điển, với những tỷ lệ các cạnh là 16 x 9, hoặc 5.3 x 3 cho DTV và thậm chí còn rộng hơn (5.6 x 3) cho phim. Lợi thế của tỷ lệ (4 x 3) là tương phản giữa 2 chiều của màn hình không quá mạnh.

Một đặc trưng nữa của tác phẩm MTĐPT đó chính là Âm thanh kỹ thuật số: Chức năng chính của âm thanh là: Truyền thông thông tin đặc biệt; định hướng người xem, thưởng thức nhận định được không gian và thời gian; mô tả những tình huống đặc biệt. Trong MTĐPT, nghệ sĩ có thể biên tập âm thanh, sử lý, hòa trộn hoặc tạo nên những hiệu ứng đặc biệt về âm thanh, làm cho tác phẩm MTĐPT trở nên sống động hơn, độc đáo hơn.

Hình ảnh kỹ thuật số trong tác phẩm MTĐPT rất đa dạng và phong phú. Tuy nhiên xét về mặt bản chất, chúng đều tồn tại dưới 2 dạng cơ bản: Hình Vector và Hình Bitmap (raster).

Màu sắc kỹ thuật số: Trong mỹ thuật truyền thống màu sắc được sử dụng dựa trên lý thuyết pha màu của Prang và Prewster. Tuy nhiên đối với MTĐPT, màu sắc cũng rất đa dạng và phong phú. Có thể chia màu Kỹ thuật số thành 2 dạng chính: Màu ánh sáng (RGB) - là hệ màu được sử dụng dựa trên cơ sở lý thuyết ánh sáng của Newton.
Tác phẩm MTĐPT khi được sáng tạo và hiển thị trên màn hình vi tính, màn hình TV, đầu máy camera... thường sử dụng hệ màu ánh sáng này; Màu mực in (CMYK) - là hệ màu sử dụng dựa trên lý thuyết hấp thụ ánh sáng trên bề mặt của chất liệu in.

Điểm chấm: trong MTĐPT khi thể hiện trên màn hình, mỗi điểm chấm chỉ là một pixel có dạng hình học là hình vuông. Nếu tác phẩm được đem kết xuất (in ra) điểm chấm sẽ được hiển thị là một point có dạng hình học là hình tròn. Rõ ràng, tùy thuộc vào môi trường hiển thị tác phẩm MTĐPT mà hình thức của điểm chấm có sự thay đổi nhất định.

Bố cục đặc trưng của MTĐPT là dạng lưới: do tính chất thường được hiển thị trên màn hình bởi những điểm ảnh (pixel) theo dạng ma trận cột và dòng. Điều này thể hiện rất rõ trong những bố cục tác phẩm MTĐPT thuộc lĩnh vực Mỹ thuật ứng dụng như dàn trang, thiết kế web...
Đây là thế mạnh của dạng bố cục lưới vì nó thể hiện tính đồ họa và tính cấu trúc của bố cục rất cao. Tuy nhiên, đó cũng là điểm yếu trong bố cục tác phẩm MTĐPT thuộc lĩnh vực Mỹ thuật tạo hình vì thiếu đi sự uyển chuyển và linh hoạt.

Ngoài những đặc trưng kể trên, tác phẩm MTĐPT còn có những đặc trưng khác liên quan đến kỹ thuật và công nghệ: Chất lượng của tác phẩm MTĐPT phụ thuộc vào thiết bị kết xuất; thiết bị hiển thị màn hình; độ phân giải hình ảnh; độ phân giải kết xuất; độ phân giải màn hình; định dạng hình ảnh; mô hình màu để xây dựng tác phẩm; định dạng âm thanh; tốc độ đường truyền dữ liệu trên internet; thiết lập tùy biến trên thiết bị người sử dụng...

Như vậy, MTĐPT là một trong những ngành mới, xuất hiện ở Việt Nam vào nửa cuối của thế kỷ XX. Sự hình thành của nó khởi đầu từ sự kết hợp của hai lĩnh vực hoàn toàn khác nhau: Kỹ thuật công nghệ và Mỹ thuật. Mặc dù vậy, những tác phẩm MTĐPT vẫn chủ yếu xây dựng trên những kiến thức nền tảng của Nghệ thuật tạo hình.
Đó chính là sự kết hợp (bố cục) các yếu tố thị giác: điểm chấm, đường nét, hình mảng, khối, ánh sáng, màu sắc, chất liệu, họa tiết... tạo nên tác phẩm MTĐPT.Ngoài những nền tảng tạo hình truyền thống của nghệ thuật thị giác, tác phẩm MTĐPT bản thân nó cũng mang những đặc trưng riêng. Đó là quá trình số hóa tất cả những tín hiệu thị giác của nghệ thuật thị giác.
Đặc trưng MTĐPT thể hiện ở sự hình thành màu kỹ thuật số; hình ảnh kỹ thuật số; không gian thể hiện của tác phẩm; âm thanh kỹ thuật số; hình thức tương tác của nghệ sĩ với tác phẩm và những phương tiện biểu đạt tác phẩm cũng như yếu tố thời gian trong MTĐPT...
TH
Ý kiến bình luận của bạn đã được gửi!
Bật chế độ gõ tiếng Việt
Bình luận của bạn Để thuận tiện cho việc đăng tải, bạn vui lòng nhập ý kiến phản hồi bằng tiếng Việt có dấu.

Thông tin website

Chuyên trang Bản tin khoa học công nghệ.
Thực hiện : Phòng Khoa học - Công nghệ, Trung Tâm CNTT, BộVăn hoá,Thể thao & Du lịch.
Người chịu trách nhiệm chính: Nguyễn Thanh Liêm - Giám đốc.

Địa chỉ: Ngõ 2 số 20, Vân Hồ, Hoa Lư, Hà Nội;
Tel: 0243 9745845
Email: khoahoccongnghe@cinet.gov.vn
Ghi rõ nguồn khi phát lại thông tin từ website này.

Liên hệ Tòa soạn