Chuyện bên lề

Những phát minh nổi tiếng của Trung Hoa cổ đại

Thuốc súng

(KHCN) - Có lẽ khi nhắc đến cụm từ “thuốc súng” – nhiều người trong chúng ta vẫn nghĩ nó là sản phẩm của nhà bác học Alfred Nobel – cha đẻ của các giải thưởng Nobel danh giá mà ta vẫn thường nghe. Nhưng, trên thực tế, cái mà ngài Nobel tạo ra là “thuốc nổ” (dynamite) chứ không phải thuốc súng. Vậy ai là người đầu tiên phát minh ra cái gọi là thuốc súng?
Trong lịch sử, chất gây nổ – hay chúng ta thường gọi là thuốc súng ngày nay – được tìm thấy lần đầu tiên bởi các thuật sĩ của Trung Hoa Đại Lục.
Ảnh minh họa

Và, nó còn là một trong bốn phát minh vĩ đại nhất của người Trung Quốc – gồm có la bàn, thuốc súng, giấy và nghề in.
Ban đầu thì thuốc súng được làm từ hỗn hợp của kali nitrat (diêm tiêu), than đá và lưu huỳnh, và nó được miêu tả lần đầu vào năm 1044 trong tuyển tập "Những kĩ thuật quân sự quan trọng nhất", biên soạn bởi by Zeng Goliang. Có giả định cho rằng thuốc súng được phát hiện sớm hơn, vì Zeng miêu tả 3 hỗn hợp thuốc súng khác nhau và người Trung Quốc đã sử dụng chúng làm tín hiệu pháo sáng, pháo hoa trước khi cho quân đội sử dụng làm lựu đạn thô. Qua thời gian, chúng ta nhận ra kim loại thêm vào hỗn hợp sẽ tạo ra màu sắc rực rỡ cho vụ nổ và kể từ đó pháo hoa hiện đại được sinh ra.

La bàn
Ảnh minh họa

La bàn đầu tiên được gọi là "kim chỉ Nam" do người Trung Hoa phát minh rất sớm, ngay khi người ta tìm ra được từ lực và đá nam châm. Người Trung quốc xem hướng Nam là hướng của vua chúa nên dùng chữ "chỉ Nam" chớ không dùng chữ chỉ Bắc. Kim chỉ nam ngày xưa khác la bàn ngày nay. Nó có hình dáng một cái muỗng cắt ra từ một miếng nam châm thiên nhiên và được đặt trên một cái đế bằng đồng đã được mài láng để giảm ma sát. (Lúc đó người ta đã biết đồng là kim loại không có ảnh hưởng trên từ trường, và do đó, không làm lệch hướng của kim nam châm). Phần muỗng tròn láng để chính giữa đế đồng làm trọng tâm thành ra cáng của kim chỉ nam có thể quay xung quanh. Sau khi muỗng đứng im (cân bằng tĩnh) cáng muỗng chỉ hướng Nam. Trung quốc cũng được coi là nước đầu tiên dùng la bàn trong ngành hàng hải.

Giấy
Ảnh minh họa

Vẫn chưa xác định được rõ ai là người đã nảy ra ý tưởng chuyển đổi những suy nghĩ của con người thành chữ viết. Có thể là người Sumer ở vùng Lưỡng Hà, người Harappa ở khu vực Pakistan ngày nay hoặc người Kemites ở Ai Cập là người đầu tiên sáng tạo chữ viết. Nhưng chúng ta biết chắc rằng chữ viết đã xuất hiện khoảng hơn 5.000 năm trước hoặc sớm hơn. Khi ngôn ngữ phát triển, con người ghi chép lên tất cả các loại bề mặt có thể: đất sét, tre, cói và đá chỉ là một vài trong số các bề mặt được sử dụng phổ biến.

Mọi việc thay đổi khi một người đàn ông Trung Quốc, có tên Cải Luân - phát minh ra nguyên mẫu của giấy hiện đại. Thời gian trước bước đột phá này thì người Trung Quốc viết chữ trên những thanh tre mỏng và dải lụa. Nhưng vào năm 105, Cải Luân dùng vỏ cây, sợi gai, vải rách… để chế tạo ra giấy. Hiện vẫn chưa rõ ông đã viết những gì lên mảnh giấy đầu tiên.

Xe cút kít
Ảnh minh họa

Trung Quốc cũng có công trong việc giảm bớt gánh nặng của con người với việc phát minh ra chiếc xe cút kít. Một vị tướng sống tại thời nhà Hán tên Jugo Liang, được biết đến với việc nghĩ ra ý tưởng sử dụng chiếc xe 1 bánh dùng để chở vật nặng trong thế kỉ thứ 2. Tuy nhiên ý tưởng của Jugo vẫn còn thiếu sót vì chiếc xe cút kít không có tay cầm, nhưng về sau thì phát minh đã được cải tiến. Với sáng chế này, Jugo đã đi trước người phương Tây khoảng 1000 năm.
Ban đầu thì phương tiện được dùng với mục đích quân sự. Nhận ra lợi thế vật lý chiếc xe cút kít mang lại cho quân đội, người Trung Quốc đã sử dụng xe cút kít như rào chắn di động cũng như là phương tiện giao thông vận tải. Trung quốc giữ bí mật sáng chế của mình trong nhiều thế kỉ. Ngoài ra, một câu chuyện dân gian cổ xưa công nhận sự phát minh ra xe cút kít là của một người nông dân tên là Ko Yu vào thế kỉ thứ 1 trước công nguyên. Mặc dù sự tồn tại của người nông dân này còn là bí ẩn, nhưng có một sự liên hệ giữa Jugo và Ko: giống như vị tướng nhà Hán, người nông dân cũng giữ bí mật về chiếc xe cút kít bằng cách miêu tả nó bằng mật mã.

Máy ghi địa chấn

Ảnh minh họa

Có thể khẳng định rằng chiếc máy ghi lại địa chấn đầu tiên đã được Chang Heng phát minh ra vào thời kỳ nhà Hán - thế kỷ thứ 2. Mặc dù chiếc máy không dự đoán chính xác được thời điểm xảy ra địa chấn nhưng nó thực sự là một tác phẩm tuyệt đẹp với chín con rồng bao quanh thân chúc đầu xuống và 9 con ếch ngồi phía dưới. Bên trong, một con lắc được treo bất động cho đến khi xảy ra địa chấn. Khi có tác động xảy ra, con lắc sẽ kích hoạt các đòn bẩy và một quả bóng sẽ thoát ra từ miệng rồng rơi vào miệng con ếch ở phía dưới.

Tàu lượn
Ảnh minh họa

Như đã đề cập ở trước, diều được phát minh vào thế kỉ thứ 4 trước công nguyên và vào cuối thế kỉ 6 sau công nguyên, người Trung Quốc đã tạo ra con diều đủ lớn để chịu được trọng lượng của một người có kích thước trung bình. Chỉ là vấn đề thời gian trước khi ai đó quyết định loại bỏ các dây giữ ở diều và chờ đợi điều bất ngờ xảy ra.
Người Trung Quốc đã sử dụng những chiếc diều không dây mà chúng ta biết ngày này là tàu lượn. Tuy nhiên, những chiếc diều này được sử dụng như một hình phạt. Hoàng đế tìm thấy niềm vui trong việc bắt phạm nhân và kẻ thù nhảy khỏi vách đá trong khi bị gắn vào tàu lượn. Một người đàn ông xấu số đã bay 2 dặm trước khi hạ cánh an toàn. Với những chuyến bay đầu tiên này, người Trung hoa đã đi trước người châu Âu 1335 năm.

Rượu
Ảnh minh họa

Vào cuối thể kỉ thứ 3 trước công nguyên, người Trung Quốc đã tìm ra cách để xử lý các sản phẩm như giấm và nước tương bằng việc sử dụng công nghệ lên men và chưng cất. Những phát hiện gần đây của các nhà khảo cổ học đã cho thấy sự lên men và tạo ra rượu đã có từ rất lâu. Mảnh gốm 9000 tuổi được phát hiện tại tỉnh Hà Nam cho thấy dấu vết của rượu. Phát hiện này chứng tỏ rằng người Trung Quốc đã tạo ra rượu đầu tiên, bởi người giữ vị trí đó trước đây, người Ả Rập cổ đại, phải đến 1000 năm sau đó mới tạo ra rượu.

Diều
Ảnh minh họa

Vào thế kỷ thứ 4 trước Công Nguyên, Gongshu Ban và Mo Di - một nhà nghệ thuật và một nhà triết học - đã sáng tạo ra chiếc diều thô sơ đầu tiên. Trải qua thời gian, người Trung Hoa đã sáng tạo và biến nó trở thành một phương tiện giải trí. Ngoài ra, diều cũng được sử dụng cho mục đích quân sự.

Lụa
Ảnh minh họa

Nghề dệt lụa xuất hiện đầu tiên ở Trung Quốc có thể từ rất sớm khoảng năm 6000 trước công nguyên. Ban đầu, chỉ có vua mới được dùng hoặc ban tặng cho người khác; tuy nhiên sau đó thì lụa dần dần được các tầng lớp xã hội ở Trung Quốc dùng rồi lan ra đến các vùng khác của châu Á. Lụa nhanh chóng trở thành một thứ hàng cao cấp ở những nơi mà thương nhân người Hoa đặt chân tới, bởi nó bền và có vẻ đẹp óng ánh. Nhu cầu về lụa thì nhiều và nó trở thành một ngành thương nghiệp xuyên quốc gia. Tháng 7 năm 2007, các nhà khảo cổ đã phát hiện ra những mẫu vải lụa được dệt và nhuộm một cách tinh xảo trong một ngôi mộ ở tỉnh Giang Tây có từ đời nhà Đông Chu (Eastern Zhou Dynasty), cách đây khoảng 2500 năm.

Bằng chứng đầu tiên về việc mua bán tơ lụa là việc phát hiện sợi tơ trong tóc của một xác ướp Ai Cập. Lụa đã được đưa tới tiểu lục địa Ấn Độ, Trung Đông, châu Âu và Bắc Phi thông qua con đường tơ lụa nổi tiếng.
Các vị vua Trung Hoa đã cố gắng giữ bí mật nghề nuôi tằm nhằm giữ thế độc quyền của người Trung Hoa. Tuy nhiên người Triều Tiên đã học được nghề này vào khoảng năm 200 T.C.N, sau đó là người Khotan cổ vào khoảng nửa đầu thế kỷ 1 C.N. và người Ấn Độ khoảng năm 300 C.N.

TH
Ý kiến bình luận của bạn đã được gửi!
Bật chế độ gõ tiếng Việt
Bình luận của bạn Để thuận tiện cho việc đăng tải, bạn vui lòng nhập ý kiến phản hồi bằng tiếng Việt có dấu.

Thông tin website

Chuyên trang Bản tin khoa học công nghệ.
Thực hiện : Phòng Khoa học - Công nghệ, Trung Tâm CNTT, BộVăn hoá,Thể thao & Du lịch.
Người chịu trách nhiệm chính: Nguyễn Thanh Liêm - Giám đốc.

Địa chỉ: Ngõ 2 số 20, Vân Hồ, Hoa Lư, Hà Nội;
Tel: 0243 9745845
Email: khoahoccongnghe@cinet.gov.vn
Ghi rõ nguồn khi phát lại thông tin từ website này.

Liên hệ Tòa soạn