Chuyện bên lề

GS, TSKH, Trần Văn Nhung-nhà khoa học giản dị

(KHCN)-GS, TSKH, Trần Văn Nhung là nhà khoa học quen thuộc trong giới khoa học và giáo dục. Ông được biết đến với nhiều vai trò: nhà toán học, nhà giáo, nhà quản lý. Ở vị trí nào ông cũng có những đóng góp đáng ghi nhận.

GS.TSKH Trần Văn Nhung sinh ngày 1.10.1948 tại xã Quang Thiện, huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình (sau đó đi tản cư, học hành và lớn lên ở xã Hải Châu, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định) trong một gia đình nông dân mà cả cha và mẹ đều theo đạo Phật. Ông mồ côi mẹ khi mới 12 tuổi. Vốn tính hiếu kỳ lại chịu khó quan sát, học hỏi, ngay từ nhỏ cậu bé Nhung đã có một vốn kiến thức, hiểu biết tốt về văn hóa, đời sống. Điều đặc biệt là cậu thích học cả văn lẫn toán. Cũng như bao bạn bè đồng trang lứa, tuổi thơ của cậu bé Nhung trôi đi êm đềm cùng những trò chơi dân dã, những hoạt động sinh hoạt Đội, rồi Đoàn sôi nổi trong hoàn cảnh đất nước nửa hòa bình, nửa chiến tranh. Thiếu thốn bàn tay chăm sóc của người mẹ, có khó khăn, gian khổ nhưng việc học tập của cậu chưa lúc nào bị gián đoạn, cậu luôn là một trong những gương mặt nổi bật trong lớp, ngoài trường. "Ngày còn học ở trường làng, kết quả học tập của tôi thường được các thầy cô giáo khen ngợi, nhưng thú thực có lúc hạnh kiểm lại xếp thấp hơn các bạn khác bởi tôi thuộc tốp học sinh nghịch ngợm, táo tợn. Tất nhiên là khi tin ấy đến tai bố tôi thế nào tôi cũng bị ngay một trận đòn ra nhẽ!" - ông ngừng kể và se sẽ mỉm cười như gặp lại những kỷ niệm thời thơ ấu.

Ảnh minh họa (st)

Học xong lớp 8, cậu rời gia đình lên Hà Nội vào học lớp 9 và 10 ở Khối THPT chuyên Toán khóa 1 (Đại học Tổng hợp Hà Nội, khi ấy những khóa đầu chỉ có 2 lớp cuối): "Tôi còn nhớ rõ cảm giác lâng lâng của những ngày mùa thu tháng 9.1965 khi được cầm trên tay tờ giấy gọi vào học lớp chuyên Toán khóa đầu tiên, trường Đại học Tổng hợp Hà Nội…". Từ một vùng quê nghèo thuộc huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định, bất chấp máy bay Mỹ bắn phá Nam Định, Phủ Lý, ông khăn gói bắt xe lên Hà Nội. Cả lớp lúc ấy chỉ có 38 học sinh, vừa gặp nhau đã phải lục tục "hành quân" lên vùng sơ tán Đại Từ (Bắc Thái). Lớp học sinh đợt đó được triệu tập từ nhiều tỉnh, thành phố trên miền Bắc trong đó có cả những học sinh miền Nam theo gia đình tập kết. Lúc đầu, lớp này được gọi là "lớp Toán đặc biệt", về sau được đổi thành "lớp Toán dự bị" và ngày nay là Khối THPT chuyên Toán - Tin, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (thuộc ĐHQGHN). Sự ra đời của lớp chuyên Toán đầu tiên (1965) giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ đang bước vào giai đoạn vô cùng khốc liệt trên cả hai miền Nam, Bắc càng cho thấy tầm nhìn sâu rộng và chiến lược của Đảng, Nhà nước và Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp giáo dục. Mô hình và thiết kế của lớp chuyên Toán đầu tiên này mặc dù còn mới mẻ, nhưng đã khá khoa học và thể hiện rõ chủ trương đào tạo học sinh toàn diện. Các môn chuyên ngành toán như: Đại số, Hình học, Lượng giác, Toán logic, Toán học hữu hạn,… được dạy một cách bài bản, chuyên sâu, nâng cao hơn so với khối đại trà. Ông và bạn bè có điều kiện được học trực tiếp các giáo sư, các nhà toán học trẻ tài ba lúc đó như Lê Văn Thiêm, Hoàng Tụy, Phan Đức Chính, Hoàng Hữu Đường (đã mất), Nguyễn Thừa Hợp, Nguyễn Bác Văn, Lê Minh Khanh, Nguyễn Viết Phú, Nguyễn Duy Tiến, Đặng Hữu Đạo hay thầy Phạm Văn Điều (Chủ nhiệm lớp, giờ đã mất). Đối với các môn học khác như Vật lý, Hóa học, Sinh học, Văn học, Lịch sử, Địa lý, Triết học, Ngoại ngữ, họ đều được dạy bởi các thầy, cô giáo giỏi từ các khoa của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội ở khu sơ tán lúc đó. Vì vậy, không chỉ các môn toán mà cả các môn học khác, lứa học sinh khóa 1 và cả các khóa sau nữa được dạy dỗ rất nghiêm túc bởi các chuyên gia có uy tín… Được học tập, rèn luyện trong một môi trường thuận lợi có thầy giỏi, bạn giỏi, người học trò thành Nam hiếu học ngày càng được tôi luyện, trưởng thành.

Tốt nghiệp chuyên Toán năm 1967, Trần Văn Nhung chuyển lên học hệ đại học tại Khoa Toán - Cơ - Tin học (Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội). Ngoài thời gian học trên giảng đường, thế hệ thanh niên thời đó còn sôi nổi tham gia các phong trào thi đua chống Mỹ cứu nước. Suốt trong 4 năm đại học (1967 - 1971), ông luôn nằm trong tốp những sinh viên có thành tích học tập xuất sắc nhất để rồi sau ngày tốt nghiệp vinh dự được giữ lại làm cán bộ giảng dạy tại Khoa. Là một cán bộ trẻ, có năng lực, bên cạnh công tác chuyên môn, ông còn tham gia rất tích cực vào các hoạt động phong trào, vào các hoạt động Đoàn thanh niên của Khoa, của Trường.
Năm 1982, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ Toán học tại Viện Hàn lâm Khoa học Hungary, Budapest, sau 4 năm học tập, làm nghiên cứu sinh ở đất nước Hungary. Trở về Việt Nam, mấy năm sau đó ông được bổ nhiệm làm Phó chủ nhiệm Khoa Toán - Cơ - Tin học, trực tiếp giảng dạy cho sinh viên. Năm 1988, ông quay trở lại Hungary để vừa giảng dạy cho sinh viên quốc tế, vừa nghiên cứu và năm 1990, ông đã đạt được học vị tiến sĩ khoa học tại Viện Hàn lâm Khoa học Hungary. Sau khi về nước, ông được bầu làm Chủ nhiệm Khoa Toán - Cơ - Tin học (1990 - 1991), rồi làm Phó hiệu trưởng phụ trách Đào tạo Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (1992 - 1993). Mặc dù công tác quản lý ngày càng bận rộn nhưng ông vẫn dành thời gian đáng kể cho hoạt động chuyên môn, chuẩn bị bài giảng và nghiên cứu khoa học. Từ năm 1981 đến nay, ông đã nhiều lần được mời đi giảng dạy và nghiên cứu khoa học ở các nước như Đức, Pháp, Ý, Áo, Nga, Úc, Đông Âu… Là một nhà khoa học tâm huyết và có uy tín, ông từng giữ vai trò là Chủ tịch Hội Toán học thành phố Hà Nội (hai nhiệm kỳ,từ 1991 đến 2003), Phó chủ tịch Hội Toán học Việt Nam (hai nhiệm kỳ, từ 1995  đến 2004)

GS.TSKH Trần Văn Nhung là đồng tác giả của 2 cuốn sách chuyên khảo và là tác giả của hơn 30 bài báo khoa học trên các tạp chí có uy tín ở Việt Nam và quốc tế (trong đó có những bài viết chung). Ông cũng đã hướng dẫn chính cho 3 nghiên cứu sinh bảo vệ thành công luận án tiến sĩ Toán học, hàng trăm học trò của ông giờ đây đang công tác tại rất nhiều trường đại học, cao đẳng, các cơ quan, viện nghiên cứu trong cả nước. "Niềm vui lớn nhất của tôi là trong các chuyến công tác ở Trung ương và các địa phương hay ở nước ngoài, tình cờ gặp lại học trò cũ giờ đã thành đạt nhưng vẫn không quên các thầy giáo từng có công dạy mình. Những khoảnh khắc tay bắt, mặt mừng, thầy trò hàn huyên tâm sự đã để lại trong tôi những kỷ niệm thật đẹp…" - ông tâm sự như nói với chính mình.

Tháng 4.1993, GS.TSKH Trần Văn Nhung chuyển công tác từ Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội lên Bộ Giáo dục và Đào tạo trong cương vị Vụ trưởng Vụ Quan hệ Quốc tế. Cùng với toàn ngành và Vụ Hợp tác Quốc tế, ông đã đóng góp công sức để mở rộng các mối quan hệ hợp tác về giáo dục - đào tạo giữa Việt Nam với các nước trong khu vực và trên thế giới. Tháng 4.2001, ông được cử giữ chức Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. Ông đã được mời tham gia báo cáo khoa học và chủ trì các phiên toàn thể và tiểu ban tại các hội nghị quốc gia và quốc tế; từng làm chủ tịch, phản biện, ủy viên nhiều hội đồng chấm luận án tiến sĩ, tiến sĩ khoa học; là Ủy viên Hội đồng Chức danh Giáo sư Ngành Toán - Tin học; Phó chủ tịch Hội đồng Chức danh Giáo sư Nhà nước; Ủy viên Hội đồng xét Giải thưởng Hồ Chí Minh ngành Toán - Tin học của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Ở cương vị công tác nào, ông cũng cố gắng hoàn thành công việc một cách nghiêm túc, có lý, có tình và với tinh thần trách nhiệm cao.
TH

Thông tin website

Chuyên trang Bản tin khoa học công nghệ.
Thực hiện : Phòng Khoa học - Công nghệ, Trung Tâm CNTT, BộVăn hoá,Thể thao & Du lịch.
Người chịu trách nhiệm chính: Nguyễn Thanh Liêm - Giám đốc.

Địa chỉ: Ngõ 2 số 20, Vân Hồ, Hoa Lư, Hà Nội;
Tel: 0243 9745845
Email: khoahoccongnghe@cinet.gov.vn
Ghi rõ nguồn khi phát lại thông tin từ website này.

Liên hệ Tòa soạn