Chuyện bên lề

Williamina Fleming - từ người giúp việc trở thành nhà thiên văn học nổi tiếng thế giới

Williamina Paton Stevens sinh ra tại Dundee, Scotland (Fleming là họ của chồng bà). Năm 21 tuổi, sau khi lập gia đình, vợ chồng bà di cư sang Hoa Kỳ và sống tại Boston. Bà bị chồng bỏ rơi khi đang mang thai. Để kiếm sống, bà đã xin làm người giúp việc trong gia đình giáo sư Edward Charles Pickering. Giáo sư Pickering đã nhận ra tài năng của Williamina Fleming. Năm 1881, Fleming được nhận vào làm việc tại đài thiên văn Harvard với vị trí nhân viên văn phòng.


Mặc dù được nhận vào làm công việc văn phòng, Fleming đã nghĩ ra và tiến hành việc phân loại sao dựa trên đặc điểm của các vạch hydro trên quang phổ của chúng: sao loại A là sao có nhiều hydro nhất, tiếp theo là sao loại B, ... Sau này, Annie Jump Cannon (cũng làm việc tại đài thiên văn Harvard) dựa trên cách phân loại của Fleming đã đưa ra cách phân loại sao đơn giản hơn dựa vào nhiệt độ bề mặt (các sao loại O, B, A, F, G, K, M)

Fleming cũng có nhiều đóng góp trong việc phát triển danh mục sao của đài thiên văn Harvard (danh mục này được xuất bản dưới tên gọi danh mục Henry Draper). Trong 9 năm, bà đã lập danh sách cho hơn 10 nghìn ngôi sao.


Cũng trong thời gian này, bà đã giới thiệu một sơ đồ tổ chức các chòm sao mới bằng cách gán các ký tự chữ cái cho các ngôi sao (từ A đến Q, bỏ qua J) - dựa trên đặc điểm của các vạch hydro trên quang phổ của chúng.

Công trình này được công bố vào năm 1890 trong phiên bản đầu tiên của danh mục Henry Draper và là một trong những đóng góp đáng giá nhất của Williamina Fleming đối với lĩnh vực thiên văn học. Mặc dù tên của bà không được ghi trong danh sách các tác giả nghiên cứu nhưng Pickering đã trích dẫn tên của bà trên các trang bên trong và công khai thừa nhận Fleming chính là tác giả của hệ thống phân loại sao mới. Những gì Fleming đã làm chính là cơ sở để phân loại quang phổ được sử dụng ngày nay.

Nhờ Fleming, Pickering đã nhận ra rằng làm việc với phụ nữ có lẽ dễ chịu và hiệu quả hơn. Chính vì thế, Pickering đã tiếp tục tuyển dụng thêm 9 nữ nhân viên nữa để giúp ông tính toán và sắp xếp các quang phổ trên kính ảnh. Nhóm 9 nhà toán học nữ này đã đi vào lịch sử nhân loại và được biết đến như là "các máy tính trường Harvard" (Harvard Computer). Trong đó, nổi bật hơn cả là 2 nhà thiên văn học Antonia C. Maury và Annie J. Cannon, họ đã có công sắp xếp lại các nhóm quang phổ và phân loại một số lượng lớn các ngôi sao.

Tong suốt sự nghiệp của mình, Fleming đã khám phá ra 59 tinh vân, hơn 310 sao biến quang và 10 sao siêu mới (nova). Một trong những thành tựu lớn nhất của bà là phát hiện ra Tinh vân Đầu Ngựa trong chòm sao Orion vào năm 1888 mà sau này được biết đến với tên gọi IC 434. Bà được mệnh danh là người phụ trách bộ sưu tập ảnh của Đài quan sát thiên văn, là thành viên danh dự của Hiệp hội Thiên văn Hoàng gia Luân đôn.

Trước khi mất, Fleming đã được Hiệp hội Thiên văn Mexico trao tặng huân chương Guadalupe Almendaro vì những đóng góp của bà dành cho lĩnh vực thiên văn học. Tên của bà được đặt cho một crater* trên mặt trăng (crater Fleming).
Trong một thế giới vẫn còn tư tưởng trọng nam khinh nữ, Williamina Fleming đã vượt qua được rất nhiều rào cản để có thể chinh phục khoa học, người phụ nữ tiên phong này không chỉ trở thành hình mẫu cho hàng triệu các nhà nghiên cứu mà còn cho toàn thể cộng đồng khoa học.

TH
Ý kiến bình luận của bạn đã được gửi!
Bật chế độ gõ tiếng Việt
Bình luận của bạn Để thuận tiện cho việc đăng tải, bạn vui lòng nhập ý kiến phản hồi bằng tiếng Việt có dấu.

Thông tin website

Chuyên trang Bản tin khoa học công nghệ.
Thực hiện : Phòng Khoa học - Công nghệ, Trung Tâm CNTT, BộVăn hoá,Thể thao & Du lịch.
Người chịu trách nhiệm chính: Nguyễn Thanh Liêm - Giám đốc.

Địa chỉ: Ngõ 2 số 20, Vân Hồ, Hoa Lư, Hà Nội;
Tel: 0243 9745845
Email: khoahoccongnghe@cinet.gov.vn
Ghi rõ nguồn khi phát lại thông tin từ website này.

Liên hệ Tòa soạn